تامین اجتماعی

بشر بیمه را در رویارویی با زیان‌ها و آثار نامطلوب ناشی از حوادث ناخواسته ابداع کرده است و آن را به ابزار و کمک مؤثری برای تداوم زندگی و فعالیت‌های اقتصادی به هنگام وقوع حوادث زیان بار تبدیل کرده است. بیمه در سال‌های بسیار دور شکل گرفته و همگام با پیشرفت و توسعه جوامع رشد و تکامل پیدا کرده است به گونه‌ای که امروز با وجود حوادث خسارت‌بار گوناگونی که اتفاق می‌افتد، صنعت بیمه آن چنان آثار اجتماعی و اقتصادی مثبتی برای جوامع به دنبال داشته است که ضریب نفوذ آن که شاخصی از میزان ارائه این خدمت مترقی است، به یکی از معیارهای مهم سنجش میزان توسعه‌یافتگی کشور‌ها تبدیل شده است. صنعت بیمه کشور پس از پیروزی انقلاب اسلامی تحولات مختلفی را تجربه کرده است که آن را می‌توان در چند دوره کاملا مشخص مورد بررسی قرار داد. ملی شدن شرکت‌های بیمه در سال‌های ابتدایی پیروزی انقلاب اسلامی شرکت‌های بیمه متعلق به بخش خصوصی و سهام سهامداران خارجی آنها با توجه به شرایط خاص آن دوره ملی اعلام شد.

بیمه تامین اجتماعی پس از پیروزی انقلاب اسلامی

معاونت درمان سازمان تامین اجتماعی همانند سایر حوزه های این سازمان اقدامات و فعالیت های مختلفی را در جهت اهداف سازمانی انجام داده است. ایفای تکالیف درمانی به عنوان یکی از مهمترین تعهدات حوزه درمان سازمان تامین اجتماعی نسبت به بیمه شدگان از بدو پیدایش و فعالیت آن مطرح بوده است و این موضوع به خصوص طی سه دهه اخیر که ایفای این مسئولیت مستقیماً به این سازمان واگذار شده، باعث ثبت افتخارات منحصر به فرد و تبلور خدمات درخشانی در سطح کشور شده است. در سالیان پس از پیروزی انقلاب اسلامی، سازمان تأمین اجتماعی با استفاده از ظرفیت‌های قانونی پوشش بیمه اجتماعی را قریب به ٣٤ گروه شغلی تسری داده است موضوعی که در پیش از انقلاب مغفول بوده و نگرشی در راستای توسعه پوشش بیمه ای به اقشار مختلف نیز وجود نداشته است. تعداد بیمه شدگان در سال ١٣٥٦ یک میلیون و ٧٦٥ هزار نفر بوده است که امروزه تعداد بیمه شدگان به ١٤ میلیون نفر رسیده است. این رشد بیانگر آن است که سازمان تامین اجتماعی نسبت به وقایع بازار و تغییرات موجود در نوع مشاغل و حتی سلایق و علائق بازار کار نقش کنشگری ایفا کرده است شایان ذکر است که استمرار اصلاحات و بهبود در ارائه خدمات تأمین اجتماعی کماکان در دستور کار این مجموعه بوده و همواره سیاست شناسایی گروه های جدید جهت تحت پوشش قرار دادن نیروی کار فعال وجود دارد.

مستمری بازنشستگی پس از پیروزی انقلاب اسلامی

مستمری بازنشستگی مهم‌ترین بخش از خدماتی است که در دراز مدت از سوی سازمان ارائه می‌شود. سازمان در بخش تعهدات خود بخصوص در مستمری بازنشستگی طی سال‌های مورد بررسی از رشد چشمگیری چه از نظر تعداد و چه از نظر میزان هزینه پرداختی مستمری بگیران مواجه بوده است. هزینه مستمری بازنشستگی از رقم ۲ میلیارد و ۸۴۰ میلیون ریال در سال ۱۳۵۶ به ۳۵۱ هزار و ۲۵۴ میلیارد ریال در ۱۳۹۶ بالغ شده است. نسبت هزینه مستمری بازنشستگی به کل هزینه بلند مدت از ۵۲ درصد در سال ۱۳۵۶ به ۷۲ درصد در سال ۱۳۹۶ بالغ گردیده است.

اجرای طرح بیمه بیکاری

اجرای قانون بیمه بیکاری ما به ازایی در قبل از پیروزی انقلاب اسلامی نداشته و اولین بار اجرای این طرح از سال ۱۳۶۶ بطور آزمایشی اجرا شد. سازمان تأمین اجتماعی در سال ۱۳۹۶ با هزینه کرد ۳۹ هزار میلیارد ریال بستر را جهت پرداخت مقرری بیمه بیکاری برای ۲۱۱ هزار نفر نیروی کاری که از ادامه اشتغال محروم شده‌اند فراهم کرده است.

ارائه حمایت‌های قانونی کوتاه مدت و بلند مدت

تعهدات و خدمات درمانی سازمان تأمین اجتماعی برابر استانداردهای سازمان بین‌المللی کار (ILO) و سازمان بین‌المللی تأمین اجتماعی (ISSA) تنظیم شده است و بالاترین حد این استانداردها را در بر می‌گیرد. سازمان تأمین اجتماعی جمهوری اسلامی ایران از نظر تنوع و تعداد ارائه خدمات و تعهدات در شرایط مطلوبی قرار گرفته و تنوع خدمات و پوشش کامل خدمات مورد نیاز جامعه تحت پوشش را همتراز کشورهای توسعه یافته ارائه می‌دهد. ارائه این تعهدات و خدمات که بخش مهمی از چرخه مصارف بیمه‌ای سازمان را تشکیل می‌دهد به دو گروه حمایت‌های کوتاه مدت و بلند مدت تقسیم می‌شود. معاونت بیمه‌ای سازمان در حوزه خدمات کوتاه مدت، خدمات متنوعی را ارائه می‌دهد که این خدمات مشتمل بر غرامت دستمزد ایام بیماری، بارداری، هزینه اقامت، کمک ازدواج، هزینه کفن ودفن؛ هزینه سفر، پروتز و اورتز، بن غیر نقدی و حق سنوات است که هزینه‌های مرتبط با ارائه این خدمات از کل پرداخت حق بیمه‌ها تأمین می‌شود. هزینه پرداخت شده بابت حمایت‌های کوتاه مدت سازمان تأمین اجتماعی از ۱۶۲ میلیارد تومان در سال ۵۹ به ۱, ۳۹۳ میلیارد تومان در سال ۹۶ رسیده است. مصارف حاصل از حمایت‌های بلند مدت سازمان سهم بسیار بالایی از مصارف سازمان را به خود اختصاص می‌دهد. مستمری‌های بازنشستگی‌- از کارفتادگی کلی و جزئی و بازماندگی به همراه کمک‌های جانبی از جمله خدماتی هستند که در پوشش این بخش قرار دارد.

افزایش مستمری بازماندگان

مستمری بازماندگان هزینه‌ای است که پس از فوت بیمه شده به بازماندگان او پرداخت می‌شود. هزینه مستمری بازماندگان از ۲ میلیارد ریال در سال ۱۳۵۶ به ۱۰۹ هزار میلیارد ریال در سال ۱۳۹۶ جهت حمایت از ۷۸۴ هزار و ۵۰۰ نفر از جامعه تحت پوشش رسیده است.

تعمیم و گسترش جمعیت تحت پوشش

جمعیت تحت پوشش در عین آن که نشان دهنده گسترش فعالیت‌های سازمان در راستای مأموریت خود است از یکسو تأمین کننده بخش عمده‌ای از منابع لازم برای سازمان بوده و از سوی دیگر مصرف کننده خدماتی که به وسیله آن ارائه می‌شود. شایان ذکر است که سطح منابع مالی در دسترس برای سازمان تأمین اجتماعی بستگی به جمعیت فعال، میزان اشتغال، سطح دستمزد نیروی کار و ضریب پوشش تأمین اجتماعی در جامعه دارد. ضریب پوشش بیمه‌ای بیانگر سهم تعداد افراد تحت پوشش سازمان از کل جمعیت کشور است. در سال ۵۶ از جمعیت ۳۵ میلیونی کشور، ۶ میلیون و ۷۰۰ هزار نفر تحت پوشش سازمان تأمین اجتماعی بوده‌اند و در سال ۹۶ از جمعیت ۸۰ میلیونی کشور ۴۲ میلیون نفر تحت پوشش این سازمان قرار گرفته‌اند.