نانو تکنولوژی

فناوری نانو یا نانوتکنولوژی رشته‌ای از دانش کاربردی و فناوری است که جستارهای گسترده‌ای را پوشش می‌دهد. علم نانو به ما امکان ســاخت و طراحی موادی را می‌دهد کــه دارای خواص و خصوصیات جدید است. به طور خلاصه نانو تکنولوژی به معنی انجام مهندسی مواد در ابعاد اتمی–ملکولی و ساخت موادی با خواص کاملا متفاوت درابعاد نانو است.

آغاز حرکت در مسیر نانو از سال ۲۰۰۱ در ایران با انتشار ۱۰ مقاله ISI بود؛ در همان زمان، ایران رتبه ۵۷ در حوزه نانو را داشت. اما اکنون تولیدات علمی ایران به مرحله‌ای رسیده که از مرز ۱۰ هزار مقاله گذشته است و ۲۵ درصد تولیدات علمی ایران مربوط به حوزه نانو می‌شود.

کویر علمی در حوزه نانو پیش از انقلاب اسلامی

اگرچه از قدمت علم نانو در کشورهای اروپایی و آمریکا در حدود ۶۰ سال گذشته ولی تا پیش از انقلاب اسلامی، دانش و علوم نانو در هیچ یک از دانشگاه های کشور وجود نداشته و هیچگونه پژوهش تئوری نیز در این زمینه صورت نگرفته بود.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی و با شعار نه شرقی نه غربی که حکایت از خروج از هرگونه سلطه بیگانه بوده طبیعتا هیچ گونه حمایت علمی از کشور نمی شده و همین امر موجب شده تا دانشمندان و پژوهشگران ایرانی پس از عبور از گردنه های سختی همچون ۸ ساله دفاع مقدس و ورود به مرحله سازندگی کشور، خود در زمینه علم نانو پیش قدم شوند.

عدم هرگونه حمایت از سوی کشورهای غربی و صرفا با استفاده از پژوهش هایی که در این زمینه شکل گرفته،‌ موجب شده تا دو سبک برنامه ریزی ۱۰ ساله در زمینه پیشرفت علمی در حوزه نانوفناوری شکل گیرد و در نهایت ایران در کمتر ۲۰ سال خود را به قله های نانوفناوری در جهان برسد. این رخداد اگرچه شروع حرکتش نسبت به دیگر کشورها با تاخیر روبرو بوده ولی شتاب پیش برنده آن به قدری از لحاظ علمی و ساختاری قابل توجه بوده که همه کشورهای جهان را خیره می‌کند.

مقایسه قاره‌ها در تولید علم جهانی نانو

آمارها نشان می‌دهد قاره آسیا و اقیانوسیه سهم ۵۳ درصدی در تولید علم جهانی نانو را بر عهده دارد و بعد از آن قاره اروپا قرار داد که سهم ۲۸ درصدی تولید علم در دنیا را در اختیار دارد.

بیشتر بخوانید: ایران در رتبه چهارم مقالات فناوری نانو

ایران، بالاتر از کشور‌های اسلامی در زمینه‌ی علم نانو

ایران با تولید ۴۰ درصد علم نانو بیشترین سهم تولید این علم را در میان کشورهای اسلامی دارد. بعد از ایران کشور عربستان با ۱۳ درصد، ترکیه با ۱۱ درصد و مالزی با ۹ درصد قرار دارد.

۳۰ هزار محقق در حوزه علم نانو در حال فعالیت هستند

عماد احمدوند مدیر کارگروه ترویج ستاد ویژه توسعه فناوری نانو ریاست جمهوری با اشاره به اینکه ستاد نانو یک الگوی مشخص برای توسعه نانو طی ۱۰-۱۵ سال گذشته پیش برده است؛ اظهار کرد: در حال حاضر حدود بیش از ۱۳۰ مرکز اعم از دانشکده و پژوهشکده کشور در حوزه فناوری نانو فعالیت دارند؛ همچنان که طی این سال‌ها و خصوصا در طول سال ۹۶ بیشتر از ۱۰۰ مرکز فعال در کشور داشته‌ایم.

مدیر کارگروه ترویج ستاد ویژه توسعه فناوری نانو ریاست جمهوری افزود: الگوی توسعه نانو در مراکز دانشگاهی ما، الگوی غیرمتمرکز بوده و به صورت متمرکز در چند دانشکده خاص نیست همین امر باعث می‌شود پایداری کار بیشتر شود. اگر دانشکده یا دانشگاهی در واقع قطب نانو باشد و با مشکل مدیریتی یا بودجه‌ای مواجه شود ممکن است کل کار متوقف گردد، اما ما با غیرمتمرکز کردن فناوری نانو، امروز شاهد فعالیت اساتید، دانشکده‌ها و دانشگاه‌ها در سایر استان‌ها در حوزه نانو هستیم.

احمدوند گفت: همین غیرمتمرکز بودن فعالیت‌های نانو باعث شده بیشتر از ۳۰ هزار محقق در مقطع کارشناسی ارشد به بالا کار پژوهشی در حوزه نانو انجام داده و یا در حال فعالیت باشند.

دستاورد‌های پزشکی علم نانو

برخی از دستاورد‌های پزشکی علم نانو عبارتند از:

  • داروی ضد سرطان “سنادوکسوزوم” با هدف قرار دادن موتورهای سرطانی از جمله دستاوردهای محققان در حوزه نانو است. کاهش عوارض جانبی، پایین بودن قیمت نسبت به نمونه‌های مشابه از جمله مزیت‌های رقابتی این دارو به شمار می‌رود.
  • علاوه بر آن پژوهشگران با استفاده از ماده اصلی زردچوبه با عنوان “کورکومین” دارویی با عنوان “سیناکورکومین” عرضه کردند. این دارو ضد التهاب مفاصل، بهبود عملکرد کبد چرب، رقیق کننده خون و ضد التهاب روده است.
  • دستیابی به فرمولاسیون و تولید داروی “پاکلینب” از دیگر دستاوردهای محققان حوزه نانو است که با هدف درمان سرطان‌های پستان، ریه و پانکراس پیشرفته تولید شد. کاهش زمان دوره استفاده و کاهش میزان سمیت و فعالیت ضد توموری بیشتر از جمله مزایای این دارو اعلام شده است.

مطالعه بیشتر: صادرات محصولات نانو به ۴۷ کشور

جمع بندی

در سال های بعد از انقلاب، ایران بحران های بسیاری را پشت سر گذاشته و در کنار تمام محدودیت‌ها و محرومیت‌هایی که داشته به پیشرفت های بسیاری رسیده است. یکی از مهمترین دستاوردهای جمهوری اسلامی در دوران بعد از انقلاب دستیابی به علوم و فناوری‌های جدیدی است که در سراسر دنیا جایگاه ویژه و شناخته شده‌ای دارد.

در این مقاله تمامی نکات در مورد دستاورد‌های ایران در رابطه با علم نانو توضیح داده شد و متوجه شدیم که ایران پس از انقلاب یکی از موفق‌ترین کشور‌ها در زمینه نانو بوده است. همچنین دریافتیم که علم نانو در حوزه‌های بسیاری، نظیر پزشکی تاثیر گذار است.