مفهوم پردازی مدیریت جهادی در پرتو آموز ههای نهج البلاغه

مفهوم پردازی مدیریت جهادی در پرتو آموز ههای نهج البلاغه

چکیده 

زمینه و هدف: مفهوم مدیریت جهادی به طور خاص، پس از مطرح شدن شعار سال ۱۳۹۳ به عنوان سال «فرهنگ و اقتصاد با عزم ملی و مدیریت جهادی » توسط مقام معظم رهبری و فرماندهی کل قوا (مدظله العالی) مورد توجه قرار گرفت. باتوجه به نقش و اهمیت مدیریت جهادی در شرایط حساس کنونی کشور و دهه پیشرفت و عدالت، درک مفهومی و تبیین ابعاد و مؤلفه های مدیریت جهادی ضروری به نظر می رسد.

روش: این مقاله به مفهوم پردازی مدیریت جهادی در پرتو نه جالبلاغه امام علی (علیه السلام) با رویکرد استقرایی پرداخته است. باتوجه به خلأ مبانی نظری در رابطه با مفهوم مدیریت جهادی، اين مطالعه ازنظر هدف، اكتشافی و به دنبال ایجاد دانش و درک بهتر از پدیده مورد بررسی است؛ بنابراین نحوة انجام پژوهشحاضر، کیفی بوده و براساس راهبرد نظریة داده بنیاد، مضامین و ابعاد مدیریت جهاد ی استخراج شدند.

یافته ها: یافته ها نشان م یدهند که قرب الهی، توکل، آیند هنگری و دوراندیشی، واقع گرایی، عقلانیت و خردورزی، اشاعه وحدت، مدیریت راهبردی سرمایة انسانی، مدیریت راهبردی علم و فناوری، خودارزیابی و بهبود مستمر و درنظر گرفتن مدیریت ب هعنوان «آزمایش » ازجمله مهم ترین موارد قابل توجه در رابطه با مدیریت جهادی هستند.

نتیجه گیری: مفهوم مدیریت جهادی، مفهومی جامع است که دربرگیرنده مبانی و اصول اولیه و اساسی مدیریت در مکتب اسلام است و مسیر و روند حرکت مدیران در جامعه اسلامی را مشخص کرده و می‌تواند راه گشای مشکلات جامعه در دهه پیشرفت و عدالت و در راستای تحقق چشم انداز جمهوری اسلامی ایران باشد. باتوجه به یافته‌های پژوهش، فرهنگ‌سازی و تبدیل مدیریت جهادی به گفتمان جامعه در سطوح مختلف مدیریتی و اجرایی می تواند نقش بسزایی در حل مشکلات کشور داشته باشد، ضمن این که خطوط راهنمای کلیدی برای سیاست گذاران و تصمیم گیران کلان کشور خواهد بود.

کلیدواژه ها: نهج البلاغه امام علی (علیه السلام)، مدیریت جهادی، آینده پژوهی، مدیریت راهبردی سرمایه انسانی، مدیریت راهبردی علم و فناوری.

مقدمه

مقام معظم رهبری و فرماندهی کل قوا (مدظله العالی) سال ۱۳۹۳ را سال «اقتصاد و فرهنگ، با عزم ملی و مدیریت جهادی » نامید هاند ۱. مفهوم «مديريت جهادي » یکی از کلیدواژه هایی است.که در این شعار مورد تأکید قرار گرفته و بار ها از سوی معظم له تکرار شده است. به عنوان نمونه، ايشان در جمع مسئولان کشور فرمودند: «با حرکت عادی نمی شود پیش رفت؛ با حرکت عادی و خواب آلودگی و بی حساسیت نمی شود کارهای بزرگ را انجام داد؛ یک همت جهادی لازم است، تحرک جهادی و مدیریت جهادی برای این کارها لازم است. باید حرکتی که می‌شود، هم علمی باشد، هم پرقدرت باشد، هم با برنامه باشد، و هم مجاهدانه باشد »۲ . یا در حرم مطهر رضوی فرمودند:

«روحیه جهادى لازم است. ملت ما از اول انقلاب تا امروز در هر جایی که با روحیه جهادى وارد میدان شده، پیش رفته. این را ما در دفاع مقدس دیدیم، در جهاد سازندگى دیدیم، در حرکت علمى داریم مشاهده می کنیم »۳ . از طرف دیگر، تعاریف متعددی برای مدیریت و جهاد ارائه شده است. به عنوان مثال، مدیریت به عنوان فرایند به کارگیری مؤثر و کارآمد منابع مادی و انسانی در برنامه ریزی، سازماندهی، بسیج منابع و امکانات، هدایت و کنترل تعریف شده است که برای دستیابی به اهداف سازمانی و براساس نظام ارزشی مورد قبول صورت می گیرد (الوانی، ۱۳۹۳). جهاد به عنوان تلاش اعتقادی، خودآگاهانه، همه جانبه، همگانی و هميشگی است که چه در سطح خرد (مبارزه با نفس) و چه در در سطح كلان (پ كياري اجتماعي براي محو ظلم و بی عدالتی)، از انگيزه های درونی افراد سرچشمه می‌گيرد. ترکیب مدیریت و جهاد منجر به تولید مفهومی انتزاعی می شود که با توجه به کمبود مبانی نظری موجود و ضرورت تبیین مفهومی آن، این مقاله به مفهوم پردازی مدیریت جهادی در پرتو نهج البلاغه امام علی (علیه السلام) می پردازد.

اواخر قرن بیستم و شروع هزاره سوم، مصادف با ظهور اصطلاح هایی مانند عصر فراصنعتی (دانپورت و گرور ۴، ۲۰۰۱)، عصر اطلاعات (دانپورت و پروساک ۵، ۱۹۸۹) و جامعه دانشی (دراکر ۱، ۱۹۹۳) و مدیریت دانش (نوناکا و تاگوچی ۲، ۱۹۹۵) بوده است. با توجه به تأکیدهای مکرر مقام معظم رهبری، ارائه مفاهیم جدید و تعاریف عملیاتی مرتبط براساس فرهنگ اسلامی ایرانی و تجربه های غنی موجود، امری ضروری و بدیهی است. همانند ارائه نظریه رهبری اثربخش (دانای یفرد و مؤمنی، ۱۳۸۷)، مفهوم «مدیریت جهادی » از آن دسته مفاهیمی است که می تواند با کمک منابع غنی اسلامی موجود مانند نهج‌البلاغه امام علی (علیه السلام) مفهو مپردازی شود. در ادامه و در این راستا، ابتدا به بررسی مفهوم مدیریت و جهاد ب هصورت خلاصه م یپردازیم. مری پارکر فاولت ۳، مدیریت را به عنوان هنر انجام کار به وسیله دیگران تعریف کرده است (بارت ۴ ،۲۰۰۳). در نگاهی کلی، می توان مدیریت را ب هعنوان علم و هنر هماهنگی کوش شها و مساعی اعضای سازمان و استفاده از منابع برای نیل به اهداف سازمانی، بازی کردن نقش رهبر، منبع اطلاعاتی، تصمیم گیرنده و رابط برای اعضای سازمان تعریف کرد (رضائیان، ۱۳۹۲). بعضی از نظری هپردازان به ماهیت متنوع فرهنگی، بین رشته ای و اجتماعی مدیریت اشاره کرده اند (کاپلان ۵، ۲۰۱۴) که بر فعالیت های هدف دار تمرکز دارد (کونتز ۶، ۱۹۹۵). مفهوم قابل توجه دیگر، جهاد است. جهاد در لغت از ریشه «جَهد و جُهد » به معنی مشقت و زحمت و همچنین به معنی توان و طاقت است (راغب اصفهانی، ۱۳۶۳). اصل کلمه جهاد از «جهد » (به فتح جیم و ضم آن) است، و به معنی تلاش توأم با رنج و زحمت است (قرشی، ۱۳۸۶). جهاد مصدر باب مفاعله و ب همعنی بسیار تلاش کردن و نیز اسم است به معنی جنگ. جنگ را از آن جهت جهاد گویند که تلاش توأم با رنج است…، جهاد يعني تلاش و كوشش در راه ارز شهاي والا… » (نجفی، ۱۳۶۵). جهاد به معنی كوشش وسیعي است كه قدمتي به اندازه قدمت بشريت دارد و تلاش اعتقادي، خودآگاهانه، همه جانبه، همگاني و هميشگي است. واژه «جهاد » به معنی هرگونه کوشش در راه خدا و تلاش برای انجام نیک یها است (مکارم شیرازی، ۱۳۷۲). همچنین مقام معظم رهبری در تشریح موضوع جهاد فرموده اند:

«معیار جهاد، شمشیر و میدان جنگ نیست. معیار جهاد، همان چیزی است که امروز در زبان فارسی ما در کلم ه مبارزه وجود دارد. فلانی آدم مبارزی است. فلانی آدم مبارزی نیست. نویسنده مبارز، نویسنده غیرمبارز. عالم مبارز، عالم غیرمبارز. دانشجوی مبارز و طلبه مبارز، دانشجوی غیر مبارز و طلبه غی رمبارز. جامعه مبارز و جامعه غیرمبارز. پس جهاد یعنی مبارزه. در مبارزه دو چیز حتماً لازم است: یکی این که در آن جد و جهد و تحرک باشد… و دوم این که در مقابلش. دشمنی باشد…»

روش

با توجه به کمبود مباني نظري در رابطه با مفهوم مدیریت جهادی، اين مطالعه از نظر هدف، اكتشافي و به دنبال ایجاد دانش و درک بهتر از پدیده مورد بررسی است. بر اين اساس، اجراي پژوهش به منظور پاسخ به این پرسش صورت گرفت که ابعاد و مؤلفه های قابل توجه مفهوم مدیریت جهادی کدام اند؟ پاسخ به این پرسش با بررسی و تحلیل محتوای نهج البلاغه امام علی (علیه السلام) صورت گرفته است. روكيرد این پژوهش، استقرايي و نحوة انجام آن، کیفی است. پژوهش های کیفی برای کمک به پژوه شگر به منظور درک افراد انسانی و بسترهای اجتماعی و فرهنگی که انسان ها در آن زندگی می کنند، شکل گرفته اند (دانایی فرد و همکاران، ۱۳۸۶). با توجه به ماهیت پژوهش از رویکرد نظریة داده بنیاد ۲ استفاده شد که هدف عمدة آن، تبیین یک پدیده ازطریق مشخص کردن عناصر کلیدی آن پدیده است (استرائوس و کوربین ۳، ۱۹۹۲ و ۱۹۹۸).

نویسنده : بهنام عبدی و میثم توکلی

توضیحات: برای دانلود متن کامل بر روی مستطیل زیر کلیک کنید.

دانلود

ارسال نظر

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.