دارو و واکسن

عرضه دارو در جهان حالا به یک بازار پرسود و رونق مبدل شده است که اگر هر کشور نتواند در این حوزه روی پای خودش بلند شود، هزینه این اتکا به غیر، احتمالا کمرش را خم کند! نیروی متخصص در این رشته می‌تواند مرزهای صادرات و واردات یک کشور را کم یا زیاد کند و با ارزآوری توسط یک داروی کاربردی، کشور را حتی در بحران‌های مالی حمایت کند. قطعا نقش هر جامعه‌ای یافتن افراد مستعد و علاقه‌مند در این حوزه ‌است چنانجه در ایران، در هر دانشگاه برتری شاهد جذب این افراد هستیم و نتیجه‌اش را در حال حاضر شاهدیم.

جایگاه جمهوری اسلامی ایران در دنیا

در حاضر حاضر ایران جزو ۷ کشور اول دنیا در حوزه داروسازی است و برخی معتقدند البته شواهد نشان می‌دهد که کشورمان ، قدرت نوظهور صنعت داروسازی در جهان است.

علیرضا یکتادوست، عضو هیات‌مدیره شرکت کارخانجات داروپخش اظهار دارد که داروسازی یکی از صنایع بزرگ دنیا با رشد سالانه ۳تا ۶ درصدی است؛ درآمد صنایع داروسازی دنیا از ۸۰۰ میلیارد دلار در سال ۲۰۰۹ به ۱۲۵۰ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۹ افزایش یافته است و حتی پیش‌بینی می‌شود در سال ۲۰۲۳ به ۱۵۰۰ میلیارد دلار برسد.

در ایران سرانه دارویی حدود ۷۵ دلار است که دلیل کم بودن نسبی سرانه هزینه دارو در ایران هم این است که ما عمدتاً داروهای عمومی را مصرف کرده و در کل، قیمت دارو در ایران نسبت به کشورهای منطقه پایین‌تر است.

یک‌پنجم هزینه‌های تحقیق‌وتوسعه کل کسب‌وکارهای دنیا مربوط به داروسازی است که ۱۵ درصد درآمد فروش این صنعت، مجددا در تحقیق‌وتوسعه سرمایه‌گذاری می‌شود. نوآوری و بازاریابی دو چالش اصلی صنعت داروسازی است و شرکت‌هایی که در این دو حوزه توانمند باشند، موفق‌تر خواهند بود.

از جمله قدرت‌های نوظهور در صنعت داروی دنیا هستیم
ایران از جمله قدرت‌های نوظهور در صنعت داروی دنیا است. ارزش بازار تولید داروی کشورمان امسال به ۳۵ هزار میلیارد تومان رسیده است چنانچه این صنعت در ۱۰ سال اخیر به طور متوسط سالانه 2۸ تا ۳۰ درصد رشد داشته و همین امر موجب درخشیدن ایران در این حوزه شده است.

ایران در بحث خودکفایی تولید دارو‌ها به اذعان مسئولان امر به نرخ تولید داخلی ۹۷ درصد رسیده است. محمدرضا شانه ساز رئیس سازمان غذا و دارو می‌گوید: اینکه ۹۷ درصد دارو را خودمان در ایران تولید می‌کنیم اصلا افتخار کمی نیست. داروسازان در کشور جایگاه ویژه‌ای در رشد و ارتقای رتبه علمی کشور دارند و در بُعد تولید هم جایگاه داروسازی کشور درپرداختن و جامه عمل پوشاندن به سیاست‌های اقتصادی مقاومتی یک نقش برجسته و درخشانی دارد.

شانه ساز ادامه داد: داروسازان جزو اولین کسانی‌اند که با ورود هر ویروس و بیماری در دنیا، برای مقابله با آن قدم بر می‌دارند مثل ویروس کرونا که همه داروسازان را برای تولید واکسن به تکاپو انداخته است و این بیانگر حس مسئولیت و توانمندی علمی است که سال‌ها برای آن تلاش کرده اند.

دروغ فاحش آمریکا درباره تحریم نبودن غذا و دارو

رئیس سازمان غدا و دارو بیان کرد: گرچه می‌گویند که در تحریم‌ها دارو و غذا استثناء است، اما این حرف یک دروغ بزرگ است و اتفاقا برنامه‌ریزی شده است که تامین دارو و تجهیزات پزشکی مردم ایران به عنوان اولویت دشمن، دچار مشکل شود، اما توانمندی داروسازان کشورمان از این هدف شوم جلوگیری کرد.

شانه‌ساز با اشاره به اینکه شاهدیم شرکت‌های دارویی و تجهیزات پزشکی دنیا برای کار با ایران تحت فشار هستند، تاکید کرد: برخی عمده مشکلات ما در حوزه تأمین دارو و تجهیزات پزشکی را موضوع نقل و انتقال پول می‌دانند، اما قضایا فراتر از این موضوع است؛ به طوری که برخی شرکت‌های داروسازی که سال‌ها با ایران کار می‌کنند و در دوره قبلی تحریم‌ها نیز کارشان را با ایران ادامه می‌دادند، تحت فشار قرار می‌گیرند. برخی شرکت ها هم بیش از پنج دهه است که با ایران در حوزه تامین مواد اولیه کار می‌کنند، اما در حال حاضر با تأخیر فراوان، مواد اولیه ما را تامین می‌کنند.

شانه‌ساز با بیان اینکه این فشارها برایمان انگیزه‌ای می‌شود که بتوانیم به خودکفایی برسیم، گفت: اگر در زمینه تولید مواد اولیه دارویی ۵۰ تا ۶۰ درصد تولید داشتیم، امیدواریم در کوتاه مدت بتوانیم تولید را به ۸۵ تا ۹۰ درصد برسانیم که بسیار اتفاق بزرگی است.

او گفت: افرادی که آشنایی زیادی با علم داروسازی ندارند، همیشه موضوعی را به عنوان یک نقطه ضعف اعلام می‌کردند و می‌گفتند وقتی مواد اولیه از خارج می‌آید شما چگونه داروسازی می‌کنید؟ که این حرف‌شان را به پای ناآشنا بودن آنها با علم داروسازی می‌گذاریم.

بیماران خاص در شرایط تحریم چه می‌کنند؟

از جمله بیماران خاصی که در شرایط تحریم، به طور مستقیم زندگی‌شان تحت تاثیر قرار گرفت، بیماران پروانه ای بودند. این بیماری که ناشی از یک جهش ژنتیکی است، تا آخر عمر گریبان گیر بیمار خواهد بود.

بیماران مبتلا درد زیادی متحمل می‌شوند چراکه هر روز بدنشان پوست می‌اندازد و مجبورند برای التیام این پوست‌هایی که منجر به زخم‌های سطحی و عمیق در بدن می‌شوند، مرهمی بگذارند که از آن‌ها به عنوان، پانسمان یاد می‌شود. این پانسمان‌ها به دلیل خاص بودن شرایط بیماران ای‌بی، باید روزبه روزتعویض و استفاده شوند ولی از طرفی هزینه زیادی دارد. تنها چند شرکت در خارج از ایران مشغول به تولید این نوع پانسمان هستند که با وجود تحریم‌های ظالمانه آمریکا، ۷۵۰ نفر ایرانی که به این بیماری مبتلا هستند، به دردسر افتادند. چند ماه قبل نیز یکی از بیماران پروانه‌ای به نام آوا که تنها دو سال داشت، به دلیل شدت عفونت و نبود پانسمان مورد نیاز، جان خود را از دست داد.

حتی دارو‌های هسته‌ای که برای اسکن تشخیص بیماری‌های سرطانی الزامی است به دلیل آنکه با صنعت انرژی اتمی ایران در ارتباط است مورد تحریم‌های آمریکا قرار گرفته و جان بسیاری از ایرانیان را در معرض خطر قرار داده است.

مواد اولیه رادیو دارویی مانند یخ است. اگر به موقع تحویل نشوند، ذوب و پوسیده می‌شوند. تهیه داروهای هسته‌ای هم بسیار پیچیده شده است، زیرا این مواد به طور معمول عمر بسیار کمی دارند و حمل و نقل آنان باید بسیار سریع صورت بگیرد.

با همه اینها، ایران در این بحران مثل همیشه سعی در دور زدن مشکلات و حل آن‌ها دارد و همین تحریم‌ها را پلی برای رشد خود در صنعت داروسازی کرده است. با وجود هزینه زیاد سه درصد دارویی که فعلا ایران قادر به تولیدش نیست، همچنان متخصصان داخلی داروهایی مشابه با هزینه خیلی کمتر از نمونه خارجی ساخته اند و برای توسعه و حتی صادرات داروها در سطح جهانی گام برداشتند.

جایگاه حال حاضر صنعت داروسازی

توسعه صنعت دارویی کشور و رسیدن به تراز مثبت در صنعت داروسازی کشور تا ارز مورد نیاز صنعت داروسازی از طریق صادرات دارو تامین شود و هدف نهایی صنعت داروسازی ضمن حفظ بازار داخلی به سمت صادرات و ارزآوری برای کشور باشد. صادرات موتور محرک تولید است و تولید را به دنبال خود می‌کشد. امروزه ۵۵ درصد از مواد اولیه دارویی توسط شرکت‌های دانش بنیان با فناوری بالا (های تک) در داخل کشور تولید می‌شود و بیش از ۹۵ درصد مواد و لوازم بسته‌بندی هم در داخل تولید و نیاز شرکت‌های داروسازی را تامین می‌کند. در حال حاضر ۹۷ درصد از داروهای موردنیاز کشور از نظر عددی در داخل تهیه و تولید می‌شود و حدود ۳ درصد به صورت داروی ساخته شده وارد می‌شود.

در موقعت کنونی ۱۱۰ کارخانه داروسازی در کشور فعال بوده و حدود ۳۰ شرکت داروسازی نیز به صورت قراردادی داروی خود را در آن کارخانه‌ها تولید می‌کنند، به همراه ۷۰ شرکت مواد اولیه دارویی و ۵۶ شرکت توزیع دارو به همراه ۱۳ هزار داروخانه در مسیر تامین داروهای مورد نیاز هموطنان فعالیت می‌کنند و امروز به رغم تحریم‌ها ۶۰۰ مولکول دارویی، ۲۰۰۰ دوز دارویی ژنریک و حدود ۱۱ هزار دوز دارویی برند در ایران داریم و به لطف و توسعه دانش و صنعت داروسازی و همت داروسازان داخلی، این توان را داریم که ظرف مدت کوتاهی هر دارویی را در داخل کشور تولید نماییم.

 

داروهای انحصاری
نانوکورکومین اولین نانوداروی گیاهی ایران است که ماده مؤثر آن از زردچوبه گرفته شده، برای کاهش رشد و تکثیر رشد سلول‌های سرطانی تولید می‌شود.

تحقیقات بین‌المللی تاثیر کورکومین را در درمان سرطان نشان داده‌اند اما هنوز محصولی در سطح بین‌المللی عرضه نشده است.

اما پژوهشگران ایرانی در شرکت دانش- بنیان اکسیر نانو سینا فرمول این دارو را به همراه سینا دوکسوزوم که نانودارویی جهت درمان سرطان سینه پیشرفته است، به بازار عرضه کرده‌اند.

حصا آ از جمله داروهای ایرانی است که مشابه خارجی نداشته و برای کاهش درد و افزایش اشتها در بیماران سرطانی و – همچنین تقویت سیستم ایمنی بدن استفاده می‌شود.

داروی ایرانی آیمود که برای تقویت سیستم ایمنی بدن در مبتلایان به ایدز در کشور تولید می‌شود، از جمله داروهای انحصاری ایران است که به ثبت جهانی نیز رسیده‌ است. این دارو در مقاطع زمانی مختلف بین این دسته مبتلایان بصورت رایگان توزیع می‌شود.

رادیوداروهایی که از زمان بهره‌مندی از انرژی هسته‌ای در ایران تولید شدند نیز ایران را در زمره معدود کشورهایی قرار داد که توانایی تولید این داروها را دارند.

با اینکه تحقیقات داخلی کارآیی و بی‌خطر بودن این داروها را نشان داده‌اند اما متاسفانه در سطح بین‌المللی نه تحقیق قابل اعتنایی درباره آنها انجام شده و نه این داروها ثبت شده‌اند بنابراین فقط در داخل ایران تجویز می‌شوند و به فروش می‌روند.

داروسازی ایران پس از تحریم
هرچند مقامات وزارت بهداشت بارها در صحبتهای خود تأکید داشتند که دارو تحریم نیست ولی مشکلات انتقال ارز و بازگشایی ال.سی برای واردات دارو همواره یکی از دغدغه‌های این وزارتخانه در دوران تحریم بود.

در این دوران، کمبود مواد اولیه دارو منجر به تعطیلی برخی خطوط تولید نیز شدند. بعنوان مثال تولید هورمون رشد در داروسازی ثامن مشهد، با خودداری شرکت استرالیایی از تحویل مواد اولیه، متوقف شد.

قدر مسلم آن است که پس از برداشته‌شدن تحریم‌ها و تسهیل انتقال ارز، وضعیت دارویی کشور با بیم و امید فراوانی همراه خواهد شد.

با وجود وعده وزارت بهداشت به عدم تخصیص ارز مازاد برای واردات دارو و ادامه حمایت از صنایع داخلی، برداشته‌شدن تحریم‌ها می‌تواند سهم صنایع دارویی داخل کشور را در بازار -که در سال ۹۳ به ۶۷ درصد رسید- کاهش دهد.

با این وجود، کاهش قیمت داروهای وارداتی، تسهیل واردات مواد اولیه از کشورهای پیشرفته و افزایش کیفیت داروهای ایرانی را می‌توان از تأثیرات مثبت برداشته‌شدن تحریم‌ها در صنعت داروسازی ایران به شمار آورد.